Nefes yazarı Aytunç Erkin, Tera Portföy ve Pusula Portföy merkezli fon sistemine ilişkin iddiaları beş aşamada ele aldı. Erkin, düşük işlem hacimli hisselerin fiyatlarının yükseltilmesi, bu hisselerin endekslere girmesi ve fonların olağanüstü getirilerle yeni yatırımcı çekmesi üzerinden ilerlediği öne sürülen mekanizmayı anlattı.
Fon soruşturmasına ilişkin hazırlanan raporlar ve görüştüğü ekonomi çevrelerinden edindiği bilgileri aktaracağını belirten Erkin, Tera Portföy Yönetimi AŞ ve Pusula Portföy Yönetimi AŞ’nin fonlarının 2025’ten itibaren benzer fonların üzerinde getiriler elde etmesinin dikkat çektiğini kaydetti.
Erkin, yazısında sistemin ilk aşamasının halka arz sırasında payların dolaşımdaki miktarının sınırlı tutulması veya halka arz sonrasında ilişkili hesaplarca toplanması olduğu iddiasına yer verdi. Bu yöntemlerle piyasada alınıp satılabilen pay miktarının azaltıldığı, böylece fiyatların görece düşük tutarlı işlemlerle yönlendirilebilir hâle geldiği öne sürüldü.
Erkin’in yazısından ilgili bölüm şöyle:
“Birinci aşama: Az sayıda payda fiyatın ve hacmin yukarı taşınması
Hazırlanan raporlara ve bana aktarılanlara göre, bu fonlar, borsada görece küçük ve az işlem gören birkaç şirketin payında büyük alımlar yaparak hem fiyatı hem de günlük işlem hacmini kademeli olarak yükseltmekte. Yani az işlem gören bir payda büyük ve ısrarlı alımlarla fiyatı hızla yukarı taşıdıkları tespit ediliyor. Fon aynı zamanda o payın en büyük sahibi olduğundan, yükselttiği fiyat kendi portföy değerini ve dolayısıyla açıkladığı ‘getiriyi’ de otomatik olarak büyütüyor.
İkinci aşama: Payın endekse sokulması
Fiyatı ve hacmi büyüyen pay, borsanın endeks kurallarını mekanik olarak karşılamaya başlar ve BIST 30 veya BIST 50 gibi prestijli listelere girer. Endekse giren pay, borsanın aradığı diğer koşulları da sağlaması hâlinde Pay Repo Pazarı ve Ödünç Pay Piyasası gibi özel piyasalarda işleme konu edilebilir hâle gelir. Benzetmek gerekirse, değeri şişirilmiş bir mülkün teminat gösterilip bankadan kredi kullanılmaya başlanması gibidir.
Üçüncü aşama: Para piyasası fonlarına ‘piyasa üstü faiz’ aktarılması
İddiaya göre; grubun düşük riskli görünümlü para piyasası fonları, bu paylara karşı pay repo ve ödünç işlemlerinde nakit veren taraf olarak konumlandığı ve bu işlemlerden normal repo piyasasının belirgin üzerinde faiz geliri elde ettiği ileri sürülmekte. Böylece ‘mevduat benzeri’ bir fon, kategorisindeki rakiplerinin oldukça üzerinde getiriler açıklayabilmektedir.
Dördüncü aşama: Aynı ekonomik gruptaki şirketlerin karşı taraf olarak kullanılması
İddiaya göre; bu repo ve ödünç işlemlerinde karşı taraf, bağımsız piyasa oyuncuları değil, aynı ekonomik grup içindeki şirketler. Bu doğruysa işlemler gerçek bir piyasa pazarlığının değil, grup içinde kararlaştırılan koşulların ürünü; yani sol cebin sağ cebe ‘piyasa üstü faizle’ borç vermesi söz konusu. Örneğin; Tera Portföy fonlarının portföylerinde kendi grubuna ait halka açık şirketin (TERA) paylarının önemli ağırlıkla yer alması, grup içi iç içelik konusunda veriden okunabilen somut gösterge.
Beşinci aşama: TEFAS vitrini ve kendi kendini besleyen döngü
Fonlar belirli bir performans grafiği oluşturduktan sonra TEFAS’a (tüm banka ve aracı kurumlar üzerinden herkesin fon alıp satabildiği ortak elektronik vitrin) açılmakta ve olağanüstü geçmiş getiriler milyonlarca yatırımcının ekranında görünür hâle geliyor. Yüksek geçmiş getiri yeni yatırımcı çekmekte; gelen taze para hem çıkmak isteyen yatırımcıların çıkışını kolaylaştırmakta hem de yoğunlaşılan paylarda pozisyonların korunmasına ve büyütülmesine imkân vermektedir. Bu da fiyatları ve getiriyi desteklemekte, döngü kendini beslemekte.”
Erkin, “Zincirin bütününe bakıldığında görünüm, ders kitaplarındaki Ponzi tarifine yaklaşmaktadır: Ponzi; erken girenlerin kazancını üretilmiş gerçek bir değer değil, sonradan gelenlerin taze parası finanse etmekte. İki yapısal unsur tabloyu ağırlaştırmakta” ifadelerini kullanarak, yazısını şöyle noktaladı:
“Birincisi, yatırım fonlarında mevduattaki güvence sisteminin bir karşılığı yok; fon değer kaybettiğinde aradaki fark başka hiçbir yere değil, doğrudan tasarruf sahibinin hanesine yazılıyor. İkincisi, çıkış kapısının darlığı: Çarpanları savunulabilir seviyelerin çok ötesine taşınmış bir payı, akış kesildiği anda o fiyattan devralmaya istekli sağlıklı bir karşı taraf kalmaz; fon da yatırımcısı da ‘satmak isteyip satamayan’ konumuna aynı anda düşer. Ölçeğe ilişkin sektör tahminleri; bu tür işleyişin merkezindeki portföy yönetim şirketlerinin toplamda 40-50 milyar dolarlık varlık yönettiği, ilişkilendirilen 40-50 civarındaki payın piyasa değeri toplamının 120-150 milyar dolar düzeyinde seyrettiği yönünde.”
( ALINTI www.nefes.com.tr/yazarlar/aytunc-erkin/raporlari-okudum-bana… )
