Polikistik over sendromunun belirtileri

Polikistik over sendromu (PKOS), üreme çağındaki kadınlarda sık görülen ve hormon dengesi, adet döngüsü, yumurtlama, cilt sağlığı ve metabolizma üzerinde etkili olabilen kronik bir durumdur. Adında “polikistik” ifadesi bulunsa da her PKOS’lu kişide yumurtalıklarda kist görülmeyebilir. Benzer şekilde, yumurtalıklarda çok sayıda küçük folikül bulunması da tek başına PKOS tanısı anlamına gelmez.

Polikistik over sendromunun belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişilerde adet düzensizliği ön plandayken bazı kişilerde tüylenme artışı, akne, saç dökülmesi veya kilo alma gibi şikâyetler görülebilir. Bu belirtilerin birkaçı aynı anda ortaya çıkabileceği gibi, yalnızca bir veya iki belirtiyle seyreden durumlar da vardır.

Polikistik over sendromunun en sık görülen belirtileri

PKOS belirtileri genellikle ergenlik döneminden sonra fark edilir; ancak bazı kişilerde belirtiler ilerleyen yaşlarda, kilo değişimiyle veya gebelik planı sırasında daha belirgin hâle gelebilir. En yaygın belirtiler şunlardır:

• Adet düzensizliği veya uzun aralıklarla adet görme
• Adetlerin seyrekleşmesi ya da tamamen kesilmesi
• Yumurtlama düzensizliği
• Gebe kalmakta zorlanma
• Yüz, çene, göğüs veya karın bölgesinde aşırı tüylenme
• Akne ve yağlı cilt
• Saçlarda seyrelme veya erkek tipi saç dökülmesi
• Kilo alma ve kilo vermekte zorlanma
• Ciltte koyulaşma ve kalınlaşma

Adet düzensizliği

Polikistik over sendromunun en belirgin belirtilerinden biri adet döngüsündeki düzensizliktir. Yumurtlamanın düzenli gerçekleşmemesi nedeniyle adetler normalden daha seyrek olabilir. Bazı kişiler 35 günden daha uzun aralıklarla adet görürken bazı kişiler yılda yalnızca birkaç kez adet görebilir.

PKOS’ta adet kanaması bazen uzun süre gecikebilir ve ardından normalden daha yoğun veya uzun süren kanama görülebilir. Adet düzensizliğinin uzun süre devam etmesi, rahim iç tabakasının kalınlaşması gibi bazı sağlık sorunlarının riskini artırabileceğinden değerlendirme önemlidir.

Yumurtlama sorunları ve gebe kalmakta zorlanma

Polikistik over sendromunda yumurtlama her ay düzenli gerçekleşmeyebilir. Bu durum, gebelik için uygun zamanın öngörülmesini zorlaştırabilir ve gebe kalma süresini uzatabilir. PKOS, doğurganlık sorunlarının sık görülen nedenlerinden biri olsa da gebe kalmayı imkânsız hâle getirmez. Uygun değerlendirme ve tedavi seçenekleriyle birçok kişi gebelik elde edebilir.

Adetlerin düzenli olmaması, yumurtlamanın da düzensiz olduğu anlamına gelebilir; ancak kesin değerlendirme için kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurulmalıdır.

Aşırı tüylenme ve hormonal belirtiler

PKOS’ta androjen adı verilen hormonların düzeyi veya etkisi artabilir. Bunun sonucunda kadınlarda erkek tipi tüylenme olarak adlandırılan hirşutizm görülebilir. Bu tüylenme çoğunlukla şu bölgelerde ortaya çıkar:

• Üst dudak ve çene
• Göğüs çevresi
• Karın bölgesi
• Sırt ve bel bölgesi
• Uylukların iç kısmı

Tüylenme artışı genellikle yavaş gelişir. Ancak kısa sürede belirginleşen, hızla ilerleyen veya ses kalınlaşması gibi başka değişikliklerle birlikte görülen tüylenme mutlaka hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Akne ve yağlı cilt

Androjen hormonlarındaki artış, ciltte yağ üretimini artırabilir. Bunun sonucunda özellikle yüz, sırt, göğüs ve omuz bölgesinde akne oluşabilir. Ergenlik döneminden sonra devam eden, tedavilere rağmen tekrarlayan veya erişkinlikte aniden başlayan akne, PKOS belirtilerinden biri olabilir.

Ancak akne tek başına polikistik over sendromunu göstermez. Genetik özellikler, stres, kullanılan ilaçlar ve diğer hormonal durumlar da akneye yol açabilir.

Saç dökülmesi ve saçlarda seyrelme

PKOS ile ilişkili hormonal değişiklikler, saç köklerini etkileyerek saçların özellikle tepe ve ön bölgelerde seyrelmesine neden olabilir. Bu durum erkek tipi saç dökülmesine benzeyebilir. Saç dökülmesi; demir eksikliği, tiroit hastalıkları, yoğun stres, hızlı kilo kaybı ve başka hormonal sorunlarla da ilişkili olabileceği için nedenin araştırılması gerekir.

Kilo alma ve insülin direnci belirtileri

PKOS’ta insülin direnci görülebilir. İnsülin direnci, vücudun insülin hormonuna yeterince yanıt vermemesi durumudur. Bu durum bazı kişilerde kilo almayı kolaylaştırabilir ve kilo vermeyi zorlaştırabilir. Ancak her PKOS’lu kişi fazla kilolu değildir; normal kiloda veya zayıf kişilerde de PKOS görülebilir.

İnsülin direnciyle ilişkili olabilecek belirtiler arasında şunlar yer alabilir:

• Özellikle bel çevresinde kilo artışı
• Yemeklerden sonra çabuk acıkma
• Tatlı veya karbonhidratlı yiyeceklere yoğun istek
• Yemek sonrası uyku hâli ve halsizlik
• Kilo vermekte zorlanma
• Ciltte koyu renkli, kadifemsi bölgeler

Ciltte koyulaşma ve et benleri

İnsülin direnciyle birlikte boyun, koltuk altı, kasık ve parmak eklemleri çevresinde cilt koyulaşması görülebilir. Bu durum akantozis nigrikans olarak adlandırılır. Cilt kalınlaşmış ve kadifemsi bir görünüme sahip olabilir.

Bazı kişilerde boyun ve koltuk altı gibi bölgelerde küçük, yumuşak cilt çıkıntıları yani et benleri de artabilir. Bu bulgular PKOS’a özgü değildir; ancak hormonal ve metabolik değerlendirme gerektirebilir.

Polikistik over sendromu belirtileri ne zaman ortaya çıkar?

Belirtiler çoğunlukla ergenlik döneminde başlar. Bununla birlikte PKOS, ilk kez erişkinlikte adet düzensizliği, akne, tüylenme artışı veya gebelik planı sırasında fark edilebilir. Doğum kontrol haplarının bırakılması, hızlı kilo değişimi, yoğun stres veya yaşam tarzındaki değişiklikler belirtilerin daha görünür hâle gelmesine neden olabilir.

Polikistik over sendromu tanısı nasıl konur?

PKOS tanısı yalnızca belirtilere veya ultrason görüntüsüne bakılarak konulmaz. Doktor, kişinin tıbbi öyküsünü ve adet düzenini değerlendirir; fizik muayene yapar ve gerekli kan testlerini ister. Hormon düzeyleri, kan şekeri, insülin direnci, kolesterol ve tiroit fonksiyonları incelenebilir.

Ultrasonografide yumurtalıkların görünümü de değerlendirilebilir. Bununla birlikte ultrason sonucunun normal olması PKOS’u kesin olarak dışlamaz. Tanı sürecinde tiroit hastalıkları, prolaktin yüksekliği, böbrek üstü bezi kaynaklı hormon bozuklukları ve diğer nedenler de göz önünde bulundurulur.

Genellikle tanıda şu üç özelliğin en az ikisi dikkate alınır:

• Yumurtlama veya adet düzensizliği
• Androjen hormonlarının yüksekliği ya da buna bağlı belirtiler
• Ultrasonografide polikistik yumurtalık görünümü

Bu değerlendirme, kişisel sağlık durumu ve diğer olası nedenler dikkate alınarak hekim tarafından yapılmalıdır.

Hangi belirtilerde doktora başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurmak önemlidir:

• Üç ay veya daha uzun süre adet görülmemesi
• Adetlerin sürekli düzensiz olması
• Çok yoğun, uzun süren veya ara kanamalar
• Hızla artan tüylenme veya ani saç dökülmesi
• Şiddetli ve kalıcı akne
• Gebelik planlandığı hâlde beklenen sürede gebelik oluşmaması
• Belirgin kilo değişimi ve ciltte koyulaşma
• Ses kalınlaşması gibi hızlı hormonal değişiklikler

Polikistik over sendromu belirtileri nasıl yönetilir?

PKOS tedavisi, belirtilerin şiddetine, gebelik isteğine, yaşa ve kişinin genel sağlık durumuna göre planlanır. Adet düzenini sağlamak, akne ve tüylenmeyi azaltmak, kan şekeri ve kolesterol düzeylerini kontrol etmek tedavinin temel amaçları arasında olabilir.

Düzenli fiziksel aktivite, dengeli beslenme, yeterli uyku ve doktorun önerdiği kilo yönetimi yaklaşımı belirtilerin kontrolüne yardımcı olabilir. Gerekli durumlarda adet düzenleyici ilaçlar, insülin direncine yönelik tedaviler, akne ilaçları veya tüylenme için farklı seçenekler değerlendirilebilir. Gebelik isteyen kişilerde ise yumurtlamayı destekleyen tedaviler uygulanabilir.

Sonuç

Polikistik over sendromunun belirtileri yalnızca adet düzensizliğiyle sınırlı değildir. Aşırı tüylenme, akne, saç dökülmesi, kilo değişimi, insülin direnci bulguları ve gebe kalmakta zorlanma da PKOS ile ilişkili olabilir. Bununla birlikte bu belirtiler başka sağlık sorunlarında da görülebileceği için kendi kendine tanı koymak doğru değildir.

Belirtileriniz devam ediyor, yaşam kalitenizi etkiliyor veya gebelik planınızı zorlaştırıyorsa bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurun. Erken değerlendirme, hem belirtilerin kontrol edilmesini hem de uzun vadeli metabolik ve üreme sağlığının korunmasını kolaylaştırabilir.